Άρθρα, ιδέες, απόψεις

Η Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA) δημοσιεύει την ετήσια καταγραφή των επίσημων στατιστικών στοιχείων για τη διαδικασία ασύλου και το σύστημα υποδοχής στην Ελλάδα το 2025, με βάση τα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν από το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου και εκείνα που διατέθηκαν στον κοινοβουλευτικό έλεγχο.

Η καταγραφή αυτή εντάσσεται στη συνεχή τεκμηριωτική δράση της RSA, η οποία αναδεικνύει διαχρονικές δυσλειτουργίες και ελλείψεις τόσο στη διαδικασία ασύλου όσο και στις συνθήκες υποδοχής

Άσυλο

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία των ελληνικών αρχών, το 2025 καταγράφηκαν συνολικά 52.180 αφίξεις. Κατά τη διάρκεια της χρονιάς, κατατέθηκαν 55.383 αρχικές αιτήσεις ασύλου στην Ελλάδα, εκ των οποίων 51.318 σε υπηρεσίες της ΥπΥΤ. Κυριότερη χώρα καταγωγής ήταν με διαφορά το Αφγανιστάν, ακολουθούμενο από τη Συρία και τη Σομαλία· χώρες για τους πολίτες των οποίων η ελληνική κυβέρνηση εμμένει στον χαρακτηρισμό της Τουρκίας ως «ασφαλούς τρίτης χώρας». Η Ολομέλεια του ΣτΕ έχει ακυρώσει τον κατάλογο ασφαλών τρίτων χωρών του 2023 ως ανεπαρκώς αιτιολογημένο· η κυβέρνηση, ωστόσο, προτού δημοσιευτεί το πλήρες κείμενο της απόφασης, εξέδωσε νέο κατάλογο με πανομοιότυπο περιεχόμενο, ο οποίος εκκρεμεί και αυτός ενώπιον του ΣτΕ από τον Ιούνιο του 2025.

Το 2025 κατατέθηκαν επίσης 6.251 μεταγενέστερες αιτήσεις, εκ των οποίων 1.383 δεύτερες ή περαιτέρω  μεταγενέστερες που υπόκεινταν σε παράβολο αρχικά 100 και πλέον 300 ευρώ ανά άτομο· ρύθμιση που δεν προβλέπεται σε κανένα άλλο κράτος της ΕΕ και την οποία εκκρεμεί να κρίνει το Συμβούλιο της Επικρατείας.

Πάνω από τα δύο τρίτα των αιτήσεων που εξετάστηκαν επί της ουσίας σε α΄ βαθμό έγιναν δεκτές: το γενικό ποσοστό αναγνώρισης ανήλθε σε 70,6%, με τα ποσοστά να παραμένουν εξαιρετικά υψηλά για πολίτες Αφγανιστάν (99,8%), Σουδάν (99,4%), Παλαιστίνης (98,5%) και Συρίας (91%). Τα στοιχεία αυτά επιβεβαιώνουν για άλλη μία χρονιά ότι η πλειοψηφία των ανθρώπων που ζητούν άσυλο στην Ελλάδα έχουν προσφυγικό προφίλ και δικαιούνται προστασία. Η, δε, πλειοψηφία των απορριπτικών αποφάσεων αφορά προδήλως αβάσιμες αιτήσεις, οι οποίες απορρίφθηκαν με την ταχύρρυθμη διαδικασία, σχεδόν αποκλειστικά κατ’ εφαρμογή του εθνικού καταλόγου ασφαλών χωρών καταγωγής.

Και το 2025 συνεχίστηκε η συστηματική, αυθαίρετη χρήση της διαδικασίας συνόρων στις περιπτώσεις των ανθρώπων που υποβάλλουν αίτηση ασύλου εντός των ΚΕΔ στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, κατά παράβαση της απαγόρευσης εφαρμογής της, αφενός σε αιτήσεις που δεν υποβάλλονται σε «σύνορα» ή «ζώνες διέλευσης» και αφετέρου σε αιτήσεις που δεν κρίνονται απαράδεκτες ή προδήλως αβάσιμες. Η συντριπτική πλειοψηφία των αποφάσεων που εκδόθηκαν στη διαδικασία συνόρων ήταν θετικές, με εξαιρετικά υψηλό ποσοστό αναγνώρισης 91,2%.

Στη διαδικασία β΄ βαθμού, το ποσοστό αναγνώρισης έπεσε περαιτέρω στο 8,5%, ενώ καταγράφηκαν παρατυπίες που έχουν κριθεί παράνομες από τα εθνικά και ευρωπαϊκά δικαστήρια (απόρριψη προσφυγών λόγω μη αυτοπρόσωπης εμφάνισης ή μη έγκαιρης προσκόμισης βεβαίωσης διαμονής σε δομή φιλοξενίας· απόρριψη ως εκπρόθεσμων εν μέρει λόγω μη νόμιμης επίδοσης αποφάσεων μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου· λειτουργία Επιτροπών σε μονομελή αντισυνταγματική σύνθεση).

Τέλος, το ποσοστό αποδοχής αιτήσεων ακύρωσης αποφάσεων ασύλου από τα διοικητικά δικαστήρια ανήλθε στο 47,3% το 2025, έναντι 20% το 2022. Τα δικαστήρια ακύρωσαν, δηλαδή, σχεδόν τις μισές αποφάσεις ασύλου που εξέτασαν επί της ουσίας ως μη νόμιμες.

Υποδοχή

Στα τέλη του 2025, διέμεναν 22.622 άνθρωποι σε καμπς στην Ελλάδα υπό τη διαχείριση της ΥπΥΤ (έναντι 27.100 στα τέλη του 2024). Επικρατέστερη χώρα καταγωγής των διαμενουσών/όντων σε καμπς στα τέλη του έτους ήταν το Σουδάν, ενώ ακολουθούν το Αφγανιστάν, η Συρία, η Αίγυπτος και το Ιράκ. Στον συνολικό αριθμό συμπεριλαμβάνονταν 3.882 παιδιά.

Τουλάχιστον το 25% των διαμενουσών/όντων (5.854 άτομα) είχαν ευαλωτότητα καταγεγραμμένη από το Υπουργείο, συμπεριλαμβανομένων επιζωσών/ώντων βασανιστηρίων και άλλων μορφών βίας. Παρά τις επανειλημμένες εξαγγελίες της κυβέρνησης για τη δημιουργία εναλλακτικών δομών στέγασης, τα καμπς εξακολουθούν να αποτελούν τη μοναδική διαθέσιμη μορφή φιλοξενίας για όλους τους ανθρώπους που ζητούν προστασία στην Ελλάδα, ανεξαρτήτως ευαλωτότητας.

Καταγράφονται δομικές ελλείψεις στις συνθήκες υποδοχής: Το πρόγραμμα παροχής οικονομικού βοηθήματος στις αιτούσες/ούντες άσυλο έληξε στα τέλη Μαρτίου του 2025 και δεν ανανεώθηκε. Από τότε, ούτε ένα από τα 22.622 άτομα που διέμεναν στα καμπς δεν έλαβε την υποχρεωτική οικονομική υποστήριξη από το κράτος για την κάλυψη βασικών καθημερινών αναγκών. Παράλληλα, στα τέλη του 2025 λειτουργούσαν στο σύνολο των καμπς μόλις 58 γιατροί (ένας για κάθε 390 διαμένοντες) ενώ τουλάχιστον 5 καμπς δεν είχαν καθόλου γιατρό. Ο αριθμός των διερμηνέων στα καμπς ήταν 168 στα τέλη του 2025, αποκλειστικά μέσω έκτακτης παροχής προσωπικού από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για το Άσυλο (EUAA).